آیا سیاست‌مداران سرنوشت آکادمی‌های ملی علم را به خطر انداخته‌اند؟ | گزارش‌ جدید آب و هوایی در آستانهٔ جدال

---

چرا این موضوع همین‌الان مهمه؟ یک گزارش مهم دربارهٔ «تخصیص علت‌های تغییرات آب و هوایی» در حال تدوین است و می‌تونه به‌سرعت به میدانی سیاسی تبدیل بشه. اگر این سند علمی به‌صورت‌غیرقابل‌تردید منتشر بشه، فشارهای سیاسی برای تغییر یا حذف نتایجش بالا می‌رود. در نهایت، این می‌تونه سرنوشت پژوهش‌های آینده و حتی بودجهٔ آکادمی‌های ملی علم را تحت‌الشعاع بگذارد.

گزارش آب و هوایی؛ از تحقیق علمی تا میدانی سیاسی

آکادمی ملی علم (National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine) در ماه‌های اخیر یک گزارش جامع دربارهٔ «تخصیص علل تغییرات آب و هوایی» را آماده می‌کند. این گزارش سعی دارد به‌دقت نشان دهد چه مقدار گرمایش زمین ناشی از گازهای گلخانه‌ای انسانی است و چه مقدار به عوامل طبیعی تعلق دارد. هدف اصلی، ارائهٔ داده‌های شفاف برای سیاست‌گذاران است تا در تصمیم‌گیری‌های انرژی و محیط‌زیست از پایهٔ علمی استفاده کنند.

اما همان‌طور که در چندین مورد پیشین دیده شد، نتایج علمی که با منافع سیاسی تداخل دارد، به‌سرعت در معرض فشار می‌گیرد. در ایالات متحده، برخی نمایندگان و گروه‌های لابی‌گریست که منافع صنایع سوخت‌فسیلی دارند، پیش از انتشار نتایج، سعی در «تصدیق» یا «تضعیف» بخش‌های کلیدی گزارش می‌کنند. این بار هم احتمال می‌رود که فشارهای مشابهی بر آکادمی‌ها وارد شود.

جزئیات فنی و اقتصادی؛ اعداد و ارقام پشت جدال

گزارش پیش‌نویس حاکی از این است که حدود **۷۵٪** گرم شدن متوسط زمین در نیمهٔ دوم قرن بیست‌ویکم به دی‌اکسید کربن ناشی از سوزاندن سوخت‌های فسیلی بازمی‌گردد. بقیهٔ سهم به عوامل طبیعی مانند تغییر در تابش خورشیدی و فعالیت‌های آتشفشانی اختصاص دارد. این درصد، با توجه به مدل‌های جدید اقلیمی، نسبت به نسخهٔ قبلی که **۶۵٪** برآورد می‌کرد، افزایش یافته.

از نظر اقتصادی، این داده‌ها می‌توانند پایه‌ای برای اعمال مالیات‌های کربن یا کاهش یارانه‌های سوخت‌های فسیلی باشند. برآورد می‌شود که اگر سیاست‌گذاران بر پایهٔ این گزارش عمل کنند، تا سال ۲۰۳۵ می‌توانند **۲۲ میلیارد دلار** صرفه‌جویی در هزینه‌های بهداشتی ناشی از آلودگی هوا داشته باشند. اما صنایع انرژی بزرگ، که در آمریکا و دیگر کشورها سهم قابل توجهی از تولید ناخالص داخلی دارند، این تغییرات را تهدید جدی می‌دانند.

چه‌معنایی برای کاربران ایرانی دارد؟

اگر این گزارش به‌صورت عمومی منتشر شود و دولت‌های جهان بر پایهٔ آن سیاست‌گذاری کنند، اثرات مستقیم بر بازار انرژی ایران خواهد داشت. اولین اثر، احتمال افزایش فشار بین‌المللی برای کاهش تولید نفت و گاز است. این می‌تواند به **قیمت‌های بالاتر** بنزین و گاز در داخل کشور منجر شود؛ در حالی که همان‌زمان، فرصت‌های جدید برای سرمایه‌گذاری در **انرژی‌های تجدیدپذیر** (نقطهٔ قوت ایران در بهره‌گیری از انرژی خورشیدی) فراهم می‌شود.

علاوه بر این، شرکت‌های فناوری ایرانی مانند **دیجیکالا** یا **اسنپ‌فود** که به‌صورت گسترده از سرورهای ابری و دیتاسنترهای بزرگ استفاده می‌کنند، ممکن است با هزینه‌های بالاتر انرژی مواجه شوند. این می‌تواند به افزایش قیمت خدمات دیجیتال و کاهش سرعت رشد استارتاپ‌ها منجر شود؛ مگر اینکه دولت به‌سرعت به سمت انرژی پاک و بهینه‌سازی مصرف انرژی در زیرساخت‌های فناوری پیش برود.

نتیجه‌گیری

آیندهٔ آکادمی‌های ملی علم در تعادل نازکی بین استقلال علمی و فشارهای سیاسی قرار دارد. اگر این گزارش آب و هوایی به‌صورت شفاف منتشر شود، می‌تواند نقطهٔ عطفی برای سیاست‌گذاری‌های سبز در سطح جهانی باشد؛ اما در عین حال، خطر سرکوب نتایج علمی توسط گروه‌های ذی‌نفع نیز وجود دارد. برای ما ایرانی‌ها، این جدال می‌تواند به‌عنوان یک زنگ هشدار برای آماده‌سازی زیرساخت‌های انرژی پاک و حفظ استقلال فناوری‌مان باشد.

**آیا باید انتظار داشته باشیم که فشارهای سیاسی به‌سرعت نتایج علمی را تحت‌الشعاع بگذارند یا این گزارش بتواند مسیر تحول سبز را هموار کند؟**