آینده پول و هوش مصنوعی از نگاه ایلان ماسک؛ از فراوانی تا تنفر از رسانه‌ها

ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا و اسپیس‌ایکس، در مصاحبه‌ای ۹۰ دقیقه‌ای با زانی مینتون بدوز، سردبیر نشریه اکونومیست، به طیف وسیعی از موضوعات داغ روز، از آینده هوش مصنوعی و اقتصاد جهانی گرفته تا سیاست و نقش رسانه‌ها، پرداخت. این گفتگوی پربار با بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های جهانی همراه شد.

هوش مصنوعی و فراوانی بی‌پایان؛ پول بی‌ارزش می‌شود؟

ماسک پیش‌بینی می‌کند که ظرف حدود پنج سال آینده، هوش مصنوعی از مجموع هوش تمام انسان‌های روی زمین فراتر خواهد رفت. او معتقد است که به‌زودی هیچ کاری وجود نخواهد داشت که هوش مصنوعی نتواند بهتر از انسان انجام دهد، مگر شاید "انسان بودن". به باور ماسک، این جهش فناوری، جوامع را وارد عصر فراوانی خیره‌کننده‌ای خواهد کرد؛ جایی که هر کس هر آنچه بخواهد در اختیار دارد.

او بر این باور است که تا سال ۲۰۳۶، فناوری‌های هوش مصنوعی و رباتیک ساختار اقتصاد جهانی را چنان دگرگون می‌کنند که مفهوم پول، ارزش کارکردی خود را از دست خواهد داد. ماسک در توضیح این دیدگاه می‌گوید: «شما پول را برای دریافت کالاها و خدمات می‌خواهید... اگر ربات‌ها و هوش مصنوعی بتوانند کالاها و خدماتی بسیار بیشتر از توان مصرف انسان‌ها تولید کنند، دیگر چه نیازی به پول خواهید داشت؟»

در پاسخ به ابهامات سردبیر اکونومیست درباره بیکاری گسترده و مسائل اقتصادی دوران گذار، ماسک پیشنهاد داد که دولت‌ها و وزارت خزانه‌داری باید چک‌های حمایتی (درآمد پایه همگانی) برای مردم صادر کنند. او ادعای تورم‌زا بودن چاپ پول در چنین شرایطی را رد کرد و گفت: «تورم تنها حاصل نسبت پول موجود به حجم کالاها و خدمات است. اگر میزان تولید کالاها و خدمات به شکلی خیره‌کننده و جهشی افزایش یابد... شما می‌توانید بدون ایجاد تورم، در دیتابیس‌ها پول خلق کنید. من پیش‌بینی می‌کنم که مسئله و چالش اصلی آینده، تورم منفی خواهد بود، نه تورم مثبت.»

با این حال، ماسک درباره اینکه چه کسی کنترل این ابرهوش را در دست خواهد داشت، چندان مطمئن نبود و شکاف هوش آینده میان انسان و هوش مصنوعی را به شکاف میان انسان و شامپانزه تشبیه کرد و افزود: «سخت است تصور کنیم در دنیا، شامپانزه‌ها در رأس امور و فرمانروایی باشند!»

"اگر نمی‌توانی شکستشان دهی، به آن‌ها ملحق شو!"

ماسک همچنان احتمال نابودی بشریت توسط هوش مصنوعی را بین ۱۰ تا ۲۰ درصد می‌داند، اما نگرش او نسبت به این خطر تغییر کرده است. او می‌گوید به یک "نتیجه‌گیری فلسفی" رسیده که باید به جنبه‌های مثبت نگاه کرد، چرا که حرکت هوش مصنوعی و رباتیک غیرقابل مهار شده است: «فلسفه من در حال حاضر این است: بیایید از مسیر لذت ببریم! حتی اگر دکمه توقفی برای هوش مصنوعی وجود داشت، احتمالاً نباید آن را فشار می‌دادیم.»

ماسک با لحنی کنایه‌آمیز اذعان کرد که تلاش‌های قبلی او برای ایمن‌سازی هوش مصنوعی (از جمله مشارکت در تأسیس اولیه OpenAI) تنها به شتاب گرفتن بیشتر این فناوری منجر شد. جمع‌بندی او از این وضعیت ساده است: «وقتی نمی‌توانی شکستشان دهی، به آن‌ها ملحق شو!» او همچنین احساسات درونی خود نسبت به سرعت پیشرفت AI را این‌گونه توصیف کرد: «صادقانه بگویم، اگر هر روز یا حتی در ساعات مختلف یک روز از من درباره احساسم بپرسید، حسم نسبت به هوش مصنوعی از هیجان غیرقابل توصیف تا وحشت مطلق متغیر است.»

اعتراف به زیاده‌روی در سیاست

یکی از لحظات تأمل‌برانگیز مصاحبه، جایی بود که ماسک به حضور پررنگ خود در عرصه‌های سیاسی و دولت دونالد ترامپ پرداخت. او مسئولیت مدیریت اداره بهره‌وری دولت (DOGE) را بر عهده داشت که به تعدیل‌های گسترده در بودجه فدرال منجر شد. ماسک توضیح داد: «راستش را بخواهید، فکر می‌کنم کمی بیش از حد درگیر سیاست شدم و زیاده‌روی کردم.» او اشاره کرد که شاید بهتر بود به جای ورود مستقیم به ساختار اجرایی واشنگتن، زمان خود را صرف مدیریت شرکت‌هایش می‌کرد. با این حال، ماسک از هدف اصلی پروژه DOGE دفاع کرد و گفت کسری بودجه آمریکا به نقطه‌ای رسیده که سود پرداختی بدهی‌های دولت از مجموع بودجه دفاعی و اطلاعاتی کشور پیشی گرفته است.

هنگامی که زانی مینتون بدوز پرسید قطع ناگهانی بودجه‌های آژانس توسعه جهانی آمریکا (USAID) چقدر باعث مرگ کودکان در آفریقا شده است، ماسک با قاطعیت این ادعا را رد کرد: «صفر! دقیقاً صفر نفر!» ماسک مدعی شد که سازمان‌های خیریه بزرگ مانند بنیاد گیتس می‌توانستند این خلاء را پر کنند و گزارش‌های مربوط به تلفات را حاصل فضاسازی "سازمان‌های کلاهبردار" برای بازگرداندن بودجه دانست.

پیشنهاد همتاداوری برای مدل‌های هوش مصنوعی

در بخش امنیت هوش مصنوعی، ایلان ماسک پیشنهادی متفاوت مطرح کرد: شرکت‌های بزرگ توسعه‌دهنده هوش مصنوعی باید هر چند هفته یک بار جلسات مشترکی برگزار کنند و مدل‌های جدید یکدیگر را پیش از عرضه عمومی، به روش همتاداوری (Peer-Review) ارزیابی کنند. ماسک معتقد است رقبا به دلیل دانش فنی بالا، بسیار بهتر از دولت‌ها و قوانین دست‌وپاگیر می‌توانند خطرات و آسیب‌پذیری‌های امنیتی سیستم‌ها را کشف کنند. این پیشنهاد در حالی مطرح می‌شود که خود ماسک اختلافات حقوقی و شخصی عمیقی با سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، دارد و بارها تبدیل شدن OpenAI از یک نهاد غیرانتفاعی به یک شرکت ۸۰۰ میلیارد دلاری سودمحور را زیر سؤال برده است. با این حال، ماسک با تمجید از داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، تأکید کرد: «اگر به خاطر خیر و صلاح جهان باشد، ما اختلافات شخصی‌مان را کنار خواهیم گذاشت.»

"مردم از رسانه‌ها بیشتر از من متنفرند!"

بخش جنجالی مصاحبه زمانی شکل گرفت که سردبیر اکونومیست، ماسک را بابت دخالت در سیاست‌های کشورهای اروپایی و حمایت از احزاب راست‌گرا (مانند حزب AfD در آلمان) به چالش کشید و گفت ثروت و مالکیت بر شبکه X باعث ایجاد قدرت نامتعارف برای او شده و همین امر سبب "تنفر" برخی مردم از او شده است. ماسک در پاسخ، به تندی به مینتون حمله کرد و بی‌اعتمادی عمومی به رسانه‌ها را به رخ کشید: «فکر می‌کنم مردم بسیار بیشتر از آنچه تصور می‌کنید، از شما و رسانه‌ها متنفرند! شاید برخی از من متنفر باشند و این درست است، برایم مهم نیست. اما داشتن ۲۵۰ میلیون دنبال‌کننده در X نشان می‌دهد افراد بسیار زیادی من را دوست دارند.»

ماسک خطاب به سردبیر اکونومیست ادامه داد: «آیا متوجه هستید که جامعه چقدر از رسانه‌ها بیزار است؟ آیا می‌دانید میزان محبوبیت و اعتماد به خبرنگاران به حدود ۱۵ درصد رسیده است؟ کارمند بودن در رسانه یعنی همین؛ آن‌ها از شما متنفرند، بسیار بیشتر از آنکه از من متنفر باشند. من فکر می‌کنم مشکل اصلی خود شما هستید؛ یعنی رسانه‌ها!»

**تحلیل و پیامدها برای خواننده فارسی‌زبان:**

دیدگاه‌های ایلان ماسک، به ویژه در مورد آینده اقتصاد و نقش هوش مصنوعی، می‌تواند برای جامعه ایرانی نیز پیامدهای قابل تأملی داشته باشد. اگر پیش‌بینی‌های او درباره بی‌ارزش شدن پول و نیاز به درآمد پایه همگانی محقق شود، کشورهای در حال توسعه مانند ایران، با چالش‌های بی‌سابقه‌ای در ساختار اقتصادی و اجتماعی خود مواجه خواهند شد. اتکا به منابع سنتی درآمد و عدم آمادگی برای پذیرش این تغییرات تکنولوژیک، می‌تواند شکاف دیجیتالی و اقتصادی را بیش از پیش عمیق‌تر کند. همچنین، بحث پیرامون بی‌اعتمادی به رسانه‌ها و نقش پلتفرم‌های اجتماعی، در ایران نیز موضوعی داغ و بحث‌برانگیز است که می‌تواند به درک بهتر چالش‌های اطلاع‌رسانی در عصر جدید کمک کند.